Barış Müstecaplıoğlu

Bazen bir yazar çıkar ve tüm dünyayı şaşırtır. Ama buna en çok şaşan da kendisi olur. Örneğin J.K. Rowling. Daha önce hiçbir başarısı bulunmayan bu kadının, çocuğunun masraflarını karşılama umuduyla kaleme aldığı kitaplarla tarihin en çok satan yazarı olacağını kim tahmin edebilirdi? Bununla da kalmadı, filmleriyle, oyunlarıyla, yan ürünleriyle kısa zamanda dev bir sektöre dönüştü. Harry Potter'ın ilk cildi üzerinde çalışırken bir falcı kendisine geleceği söylese, Rowling onu alaycı bir ifadeyle, pek ciddiye almadan dinlerdi sanırım. Belki de falcının hayal gücünün kendininkinden bile daha geniş olduğunu düşünürdü!

Bundan 26 yıl önce, bir başka yazar da aynı şekilde dünyayı şaşırtmayı başarmıştı. O güne kadar ünü olmayan bir radyo programcısı, birdenbire koca galakside, ölüm ve uğrunda savaşılan inançlar dahil, aklımıza gelebilecek hemen her şeyle dalga geçen kitaplarla çıkmıştı ortaya. Kibar bir dille de olsa, birçok önemli bilimkurgu eserini de alaylarına konu etmekten kaçınmamıştı. Bu kitapların ilk günden en çok satanlar arasına girmesini, daha önemlisi gün geçtikçe kendine özgü bir kültür yaratmasını kim beklerdi? Kendisinin beklemediği açık. Nicholas Wroe, Guardian'da, Douglas Adams isimli bu cin fikirli yazarın kazandığı başarı karşısındaki tepkisini şöyle aktarıyor:

'Önsevişmesiz orgazm'

Douglas Adams 1979 yılında, Otostopçunun Galaksi Rehberi'ni yayımlandıktan hemen sonra, Soho'da bilimkurgu kitapları satan küçük bir dükkânda imza gününe davet edilir. Oraya doğru arabasıyla yol alırken bir tür gösteriyle önü kesilir. "Trafik tıkanmıştı ve her yerde insan kalabalığı vardı" diye anımsar. Adams zorlukla içeri girebildikten sonradır ki kalabalıkların kendisi için toplandığını fark eder.

Ertesi gün yayımcısı kendisini arayarak Londra Sunday Times'ın en çok satanlar listesinde birinci sırada olduğunu bildirir ve o andan sonra hayatı tamamen değişir. "Everest'in tepesine helikopterle bırakılmak gibi bir şeydi bu" der Adams, "ya da bir ön sevişme olmaksızın orgazm yaşamak gibi!"

1952 doğumlu İngiliz yazarın hayatı, Cambridge'de, hemşire bir anne ve öğretmen bir baba ile başlar. Babası zaman içinde lisansüstü ilahiyat öğrencisi, tahliye edilmiş suçluların gözetim memuru, en sonunda da yönetim danışmanı olacaktır. Adams bunun "çok çok tuhaf bir gelişme" olduğunu anlatır, "Babamı tanıyan herkes, onun yönetime dair hiçbir şeyden anlamadığını söyleyebilir!" Çocukluğu ekonomik sıkıntılar içinde geçer, doğumundan çok geçmeden Doğu varoşlarda yaşamak üzere Cambridge'den ayrılırlar. Beş yaşındayken ebeveynleri boşanır. Küçük kızkardeşiyle birlikte annesiyle kalır. Ebeveynlerinin yeniden evlenmesiyle hayatına bir de üvey kardeşler girer. Bu zorlu çocukluk, belki de ileride şöhrete ve büyük bir servete kavuşunca, har vurup harman savuran bir yaşam tarzı tutturmasında önemli etkenlerden olacaktır.

İlk tutkusu yazmak değil, müzik olmuştur Douglas Adams'ın. Gitar çalmayı, eski bir Paul Simon albümünden karmaşık gitar kalıplarını nota nota kopya ederek öğrenmiştir. İdolu ise o zamanların ünlü grubu Beatles'tır, hatta bu konuda öyle fanatiktir ki, Penny Lane piyasaya çıkıp da henüz radyoda çalınmadan önce onu dinleme fırsatı olmuş bir çocuğu, melodisini mırıldanmayı kabul edene kadar arkadaşlarıyla birlikte iyice bir hırpalar!

Yazarın üzerinde bir başka önemli etkiyi de modern İngiliz komedisinin önemli temsilcilerinden Monty Python grubu yapar. Komik olmanın, akıllı insanların hem kendilerini ifade edip hem de diledikleri kadar saçmalayabilecekleri bir yol olabileceğini keşfedişini "bir aydınlanma anı" olarak tanımlar ve kafasına koyar : Onlar gibi oyuncu - yazar olacaktır. Üniversitede oyuncu olarak kendinden memnun kalmayınca, yazarlığa ağırlık verir, esprili skeçler kaleme alır. Yazdıkları ileride hayranı olduğu Phyton üyesi Graham Chapman'ın dikkatini çekecek ve onunla yaklaşık bir yıl çalışma fırsatı olacaktır. Daha sonra bir süre işleri ters gidecek, kümes temizleyiciliğinden korumalığa farklı işlerle karnını doyuracak, kurtuluşu ise radyo için hazırladığı eğlenceli Otostopçu skeçleri ile bulacaktır. Ta ki asıl çıkışını, bu radyo programından esinlenerek kaleme aldığı Otostopçu'nun Galaksi Rehberi ile yapana kadar. Bu serinin beş kitabı da en çok satanlar arasına girer, toplamda 15 milyondan fazla okura ulaşır ve Amerikalı yayımcılar kendisine iki milyon doların üzerinde avans ödemesi yaparlar. BBC tarafından TV dizisine dönüştürülür, bilgisayar oyunu yapılır, birçok hayran kulübü kurulur. Sinema versiyonu ise bir sürü ertelemenin ardından, elbette yine ertelenmezse, bu sene vizyona girecek.

İlham kaynağı: diğer eserler

Otostopçu'nun Galaksi Rehberi hem bir bilimkurgu hem de bir mizah başyapıtı. En büyük ilham kaynağı ise diğer ünlü bilimkurgu eserleri, ne zaman bir fırsat çıksa onlarla tatlı tatlı dalga geçiyor. Öykü mülayim bir banliyö sakini olan Arthur Dent'in evinin kestirme yol inşası nedeniyle belediye tarafından yıkılmasını engellemeye çalışmasıyla Yerküre'de başlar. Arkadaşı Ford Prefect'in Betelgeuse yakınlarındaki bir gezegenden geldiğini açıklaması ve yeni bir hiperuzay ekspres yolu yapımı için Yerkürenin de yıkılmak üzere olduğu konusunda yaptığı uyarının ardından, Dent kendini uzay boşluğunda bulur. Bir Vogon uzay gemisine otostop yapan iki arkadaş, hayat, evren ve her şey hakkında 'genellikle güvenilir' bir başvuru kaynağı olan Otostopçu'nun Galaksi Rehberi'ni kullanmaya başlarlar.
Ve yolculukları, her durakta biraz daha çığırından çıkarak, son derece ilginç karakterlerin katılımıyla doludizgin devam eder. Depresyon geçiren robotlar, işbirliğine yanaşmayan asansörler, 'fazlasıyla' zeki otomatik kapılar ve daha nicesi. Bu rehberde yıkılmasına engel olunamayan dünyamız hakkında sadece iki kelime yer almaktadır: "Çoğunlukla Zararsız."

Google'un ismi nereden geliyor?

Douglas Adams, zenginliğe kavuştuktan sonra para harcamayı, özellikle de teknolojik oyuncaklar satın almayı son derece sevdiğini fark etmekle birlikte, cinlikler üretmeye de ara vermez. John Lloyd ile birlikte hazırladığı eğlenceli sözlük Meaning of Liff'in ve özgün buluşu H2G2 sitesinin tüm dünyada benzerlerinin türemiş, bizim meşhur Ekşi Sözlük'e de ilham kaynağı olmuş olması, yazarın popüler kültüre etkisine iyi bir örnek. Ama sadece bu kadarla kalmaz. IBM'in geliştirdiği ilk satranç oyuncusu bilgisayar Deep Thought (Derin Düşünce) adını Otostopçu'nun Galaksi Rehberi'nde evreni 7.5 milyon yıl gezip sonunda hayatın anlamının yalnızca kırk iki sayısı olduğunu bulan bilge(!) bilgisayardan alır. En tanınmış internet arama motoru Google'un ismi de yine bu kitaplarda geçen eğlenceli Googol sayısından gelir.

Douglas Adams, arkasında birçok keyifli kitap ve olmadık yerlerde karşımıza çıkan şaşırtıcı izler bırakarak 2001'in Mayıs'ında, genç sayılabilecek bir yaşta aramızdan ayrıldı. Ama şimdi kendisine yakışan bir şakacılıkla, öte diyardan bize yeni bir kitap gönderiyor. Tamamlayamadığı romanı, editörleri tarafından bilgisayarında bulunan notları ve çeşitli yerlerde yayımlanmış yazıları ile harmanlanarak, ortaya yazarın zekasını ve espri yeteneğini yeniden kanıtlayan bir derleme haline getirilmiş. Sadece kurgusal bir kitap değil. Aslında büyük bölümü, yazarın mektupları, gazete yazıları ve ilginç söyleşilerinden oluşuyor. Her türlü iletişimde romanlarındaki eğlenceli üslubu koruyor Douglas Adams. Dili kullanışı da gerçekten etkileyici. Bu arada köşe yazılarından yazarın tüm o esprili üslubu altında hayata ve bilime ne kadar derin bir bakışı olduğunu da yakalıyoruz. Birçok 'ciddi' yazardan daha düşünülesi fikirler sunuyor bizlere. Galakside çekilen bu son otostopun adı: Kuşkucu Somon. Bence sevenleri bu derlemeyi, hayata daha neşeli ve son derece özgün bir açıdan bakmak isteyenler ise tüm seriyi, okuyacakları kitaplar arasına not etmeli.