Bilimkurgu sinemasının klasikleri arasıda ilk sırada yer alan '2001: Uzay Macerası' (2001: A Spacey Odyssey), üç hafta sonra 'bilimkurgu' olmaktan çıkıp gerçek tarihiyle yüzleşecek. Bu arada, dünya 2001'i karşılamaya hazırlanırken, bazı ülkelerde sinemaseverler yeni yıla bu filmle girecek. Stanley Kubrick'in 1968 tarihli başyapıtı, ABD ve Kanada'da 31 Aralık'ta yeniden gösterime giriyor. Fransa'da ise Kubrick'in ikinci ölüm yıldönümü olan 7 Mart 2001'de seyirciyle buluşacak. Bu arada film için Şubat ayındaki Berlin Film Festivali kapsamında da özel bir gösteri düzenlenecek.

Senaryosu Arthur C. Clarke'ın bir kısa öyküsünden yola çıkılarak yazılan '2001'; pek çok tema içermekle beraber, genel olarak insanın uygarlaşma mücadelesine karamsar bir bakış olarak nitelendirilebilir. İnsanın tarih öncesinden başlayarak uzay çağına uzanan macerasını destansı bi dille aktaran Kubrick'in filmde kullandığı çekim teknikleri, sonraki pek çok bilimkurgu yapıtına ilham kaynağı oldu.

'Esaslı bir bilimkurgu filmi'

Rivayete göre Kubrick, Arthur C. Clarke'a 'atasözü kabilinden esaslı bir bilimkurgu filmi' çekmek istediğini bildirmiş, Clarke da ona 1948'de yazdığı 'The Sentinel' (Gözcü) adlı bir öyküsünü teklif etmişti. Yazar öyküyü BBC'nin açtığı bir yarışma için kaleme almış, ancak öykü dereceye girememişti. Kubrick senaryo üzerinde çalışırken Clarke da öyküyü romanlaştırma yoluna gitmişti. Önce film piyasaya çıktı, ardından da roman. Böylece eşzamanlı ve koordineli bir şekilde süren bu çalışmadan, her ikisi de klasikleşecek olan bir roman ve bir film ortaya çıkmış oldu. İlk başlarda Stanley Kubrick'in romanda ortak yazar olarak adını yazdırması söz konusu olduysa da, sonradan filmin vizyondaki başarısını gölgelememek için bundan vazgeçildi.

Keir Dullea, Gary Lockwood, William Sylvester, Daniel Richter ve Leonard Rossiter'ın rol aldığı filmin içeriğini özetlemek bir hayli zor. Zaten Clarke da "'2001'i tümüyle anladıysanız, başarısız olduk demektir. Çünkü filmde yanıttan çok soruların olmasını istedik" diyor. Filmdeki Jupiter'e yolculuk fantezisi henüz gerçekleşmiş değil, ancak Kubrick ve Clarke'ın insan doğasına karamsar bakışı bugün neredeyse iyimser kaçıyor.

Filmle İlgili Bazı Notlar

• Kubrick ilk başta filmde orijinal müzik kullanmayı tasarlar ve müziği daha önce 'Spartaküs'te birlikte çalıştığı Alex North'a ısmarlar. Ancak çekimler sırasında aktörleri havaya sokmak için sette klasik parçalar çaldıran yönetmen, müziğin olumlu etkisini fark edince klasik müzik kullanmaya karar verir. North'un kullanılmayan müzikleri sonradan 'Alex North's 2001' adıyla yayımlandı.

• Filmdeki bilgisayarın adı 'HAL'deki harfleri takip eden harflerden 'IBM' çıkıyor. Sonradan bunun bir tesadüf olduğunu açıklayan Clarke, 'Erken fark etmiş olsaydım değiştirirdim' diyecekti.

• 'Hal'e sesini veren Douglas Rain, sete hiçbir zaman uğramamış. Ondan önce, seslendirme için Nigel Davenport ve Martin Balsam düşünülmüştü.

• Orijinal senaryoda 'Discovery' gemisinin Satürn'e gitmesi öngörülmüş, ancak özel efekt ekibi gerçeğe yakın bir Satürn görüntüsü yaratamayınca Jüpiter'de karar kılınmıştı.

• Bir iddiaya göre, yapılan toplam çekim süresi filmin uzunluğunun 200 katı kadardı.

• Filmde Kubrick'in kızı Vivian, Dr. Floyd'un kızı olarak kısacık bir rolde gözüküyor.

• Kimi yerlerdeki uzay görüntüleri niyetine, Kubrick'in önceki filmi 'Dr. Garip Aşk' için çekilip montajda atılan görüntüler kullanıldı.