Bazi yazarlarin eserlerinde, yasamlarindan izler vardir. Edgar Allan Poe'nun hüzünlü yasamöyküsü öykü ve siirlerine de fon olusturur.

Poe, Tiyatrocu bir çiftin oglu olarak Boston'da dünyaya geldi, ama iki yasina geldiginde annesi öldügü için, Allan soyadini aldigi aile tarafindan evlat edinildi. Aldigi klasik egitimin bir kismini Ingiltere’de daha sonra da Amerika'da sürdürdü. Dil ögrenme konusunda asiri yetenekliydi, Yunanca, Latince, Fransizca, Ispanyolca ve Italyanca ögrendi fakat daha gençlik yillarinda yasami boyunca yakasini birakmayan kumar tutkusu da baslamisti, bu yüzden babasinin istegi üzerine okuldan ayrildi.
Sevdigi ilk kiz baskasiyla nisanlandiginda ilk ask acisini yasadi ve ilk ask siirlerini bu dönemde yazdi. Daha sonra askeri okula gittiyse de kisa zamanda kendini okuldan attirmayi basardi. New York'a yerlesip siir yazmayi sürdürdü, bu siirleri bugün basyapit sayilirlar, fakat yazildigi günlerde neredeyse hiç yanki uyandirmadilar ve bu yüzden Poe hep maddi sikintilar içinde bir yasam sürdü. Neyse ki, bir dergide düzenli olarak yayin yönetmeni ve elestirmen olarak çalismaya basladi.

1836'da 27 yasindayken, henüz 13 yasindaki kuzeni ile evlendi. Bu noktada küçük bir parantez açip, "Lolita"nin yazan Vladimir Nabokov'u, Poe'nun "Annabel Lee" siiri kadar, sairi bu evlilige iten nedenlerin de etkiledigini söylemek gerekir.

New York'ta yasadigi yillarda yasam boyunca onu birakmayan kumardan baska bir de içki sorunu basladi, içki yüzünden Southern Literary Messenger dergisindeki isten kovuldu. Fakat yine bu dönemde onun yazarligini karakteristik olarak ortaya koyan dogaüstü ögeler tasiyan korku öyküleri yazmaya da basladi. Yasaminin sonuna kadar çesitli dergilerde düzenli olarak yazdi ama maddi sikintilar bir türlü yakasini birakmiyordu. 1847'de karisi yoksulluk ve açliktan öldükten kisa bir süre sonra Poe da alkol etkisinde, kalp yetmezligi ve epilepsi geçirerek, bilincini yitirmis olarak bulunduktan bes gün sonra Baltimore'da öldü.

Edgar Allan Poe'nun öykü yazarliginin yani sira edebiyat elestirmenligi de çok önemlidir. Antik çaglarin üç birlik kurali temelinde modern edebiyat kurami olusturmasi, onun daha sonra Fransiz simgeci sairleri tarafindan öncü sayilmasina neden oldu. Gelistirdigi edebiyat kuramini kendi öykülerinde gelistirerek kullaniyordu, l- öykü bütünlügü olan bir olay islemeli, olaylar ayni yer ve ayni zaman dilimi içinde gelismeliydi. 2-öykü sadece belli olaylari anlatmanin ötesinde, okurda atmosfer gelistirmeliydi. 3- kaba olmayan benzetmelerle süslenmeliydi.

Poe'nun öyküleri Freudcu arastirmacilarin ilgisini çeker. Patolojik ögeler, vicdan ya da nekrofil (ölülere karsi sehvet duyma) isledigi konulardan bazilaridir; insandaki günah duygusunun bir sorumluluk gibi vicdana yüklenmesi öykülerinde belirleyici rol oynar. "Amantillado Fiçisi" gibi öykülerinde varolusçu felsefenin izleri gizlidir. Albert Camus'nün romanlarinda rastladigimiz amaçsiz tutkular, bilinçdisi suçluluk duygusunu anlatir. Ayrintiya düskünlügü ve gözlem gücü, öykülerinin karakteristik özelliginin basinda gelir.

Korku ve ugursuz düsünceler denildiginde akla gelen ilk yazar Poe'dur. Bunca güzel öyküsüne ragmen, dehasi çok geç anlasilmis yazarlardan biridir. Özellikle kendi ülkesi Amerika'da ancak Fransa'da Mallarme ve Baudelaire gibi sairlerin üzerindeki etkisinin anlasilmasi sonunda dikkat çekmeye baslamistir. "Philosophy of Composition" (Tümleme Felsefesi) baslikli denemesi 19. yüzyil sonu, 20. yüzyil basinda yasayan sairlerin büyük esin kaynagi olmustur. Poe ise esin kaynagini romantizmin gizemciliginde bulmustur. Genelde Poe'nun öykülerinde, bir ya da iki karakter vardir, öykünün merkezinde ise bir tek amaç görülür. Bir odak, bir gerilim noktasi ve ir çözümlenmeye oturttugu yapisal olarak çok sade biçimlenmis öyküler, tüm gücünü karmasik ruh halleri tasiyan karakterlerinden alir. Poe'nun anlattigi ölüm, tekin olmayan, karanlik bir aci sondur. Okur, çogu öyküde ölümün solugunu ensesinde hisseder.

Geçen aylarda Ithaki Yayinlari, bes cilt olarak Edgar Allan Poe'nun "Bütün Hikâyeleri" adi altinda farkli çevirmenlerden öyküleri derlediler. Çok ünlü "Kizil Ölümün Maskesi" gibi hikâyelerin yani sira, daha önce Türkçe yayimlanmayan birçok öykü de bu derlemede yer aliyor. Ayrica "Karanlikta 33 Yazar" baslikli, yine ayni yayinevinden çikan üç ciltlik derlemede de Poe'nun bir öyküsü var. Bu kitaplar, Türk okurunun büyük öykücüyü tanimasi için çok iyi bir firsat."

Asuman Kafaoglu-Büke
Cumhuriyet Kitap
7 Mart 2002,S.19